Box loom, post loom i inne przydasie

Niedawno robiłam rozeznanie w zasięgu historycznym bardka i zahaczyłam temat tape loom, czyli bardka zamocowanego na stałe w skrzynce z wałem do nawinięcia nieutkanej osnowy. Dziś chciałam wam powiedzieć o kilku urządzeniach, w których i osnowa i utkana taśma są w jakiś sposób zamocowane.

Post loom / Fixed point loom

W dawnych epokach damy tkały siedząc przy robótce rozpiętej z dala od ich ciała. Taką tezę można wysnuć oglądając średniowieczne ilustracje. Ma to swoje oczywiste plusy – suknia nie niszczy się od zawiniętej wokół pasa osnowy , ani osnowa od ciągłego przewiązywania. W każdej chwili można też wstać od pracy. Ma też minusy – to akurat wiem z własnej praktyki – trudniej kontrolować naciąg osnowy.

Post loom ma bardzo prostą konstrukcję. To tak naprawdę dwie kolumny połączone poprzeczką w podstawie, czasem też drugą, u szczytu. Można go używać zarówno do tkania na bardku, tabliczkach jak i do …. teraz popiszę się ignorancją – tapestrii? Chodzi o taki rodzaj tkaniny, gdzie wzór tworzy kolorowy wątek na cieńszej, jednokolorowej osnowie. Skąd taki pomysł? Przyjrzyjcie się TEJ ilustracji ( La Vie des Femmes Celebres. 1505r.)

Dama tka bardzo wzorzystą taśmę, nie widać jednak ani bardka, ani tabliczek, ani innego przedmiotu do manipulowania osnową – stąd moja myśl, że może ona być nieruchoma – tak jak w tapestrii. Podobne taśmy powstają tu:

BNF Fr. 376 fol 166v Bibliothèque nationale de France
BNF Fr. 376 fol 166v  1301-1400 Bibliothèque nationale de France

 

Royal 20 C V f. 61v Penelopa. . I ćw. XV wieku. British Library
Royal 20 C V f. 61v Penelopa. . I ćw. XV wieku. British Library

Horae ad usum Parisiensem [Grandes Heures de Jean de Berry] fol 34r,   1400-1410
Horae ad usum Parisiensem [Grandes Heures de Jean de Berry] fol 34r, 1400-1410 Bibliothèque nationale de France
Jak już wspomniałam post loom pomaga także w tkaniu na tabliczkach. Najbardziej znanym egzemplarzem jest chyba krosno z Oseberg datowane na koniec IXw.
Jest ono o tyle łatwe do odtworzenia, że posiada bardzo dobrą dokumentację techniczną (Osebergfunnet Vol. 2 tablica 13 )

A to mój egzemplarz w terenie.

fot. K&W Szlósarczyk http://www.wolin.bplaced.net/

Kolejne krosna tym razem na obrazkach z epoki:

  • 1327-1335 A biblical picture book, British Library  MS 47682 fol 15v
  • 1403 – Giovanni Boccaccio, De Claris mulieribus, traduction anonyme en français Livre des femmes nobles et renommees Bibliothèque nationale de France, Département des Manuscrits, Français 598  fol 29r , fol 58r
  • 1420-1435 Book of hours, Morgan Library,  MS M.453 fol. 24r
  • 1430-1435 Book of Hours, Francja  The Morgan Library & Museum, MS M.359 fol. 26v
  • 1440-1450 Book of Hours, Anglia,British Library,  Harley 2915 f. 14v
  • 1500-1525 Prayer of the Rosary , National Library of the Netherlands, MMW 10 F 14, fol. 88v

Wspomniałam o użyciu bardka.  Znalazłam ilustrację z XVI wieku (inne tutaj), która nie pozostawia wątpliwości, że takie rozwiązanie było generalnie stosowane, jednak z czasu średniowiecza znalazłam tylko mural z Kanonikerhaus ( Konstancja, ok 1320r.) Nie ma pewności, czy to bardo czy miecz tkacki – zostawiam temat do dyskusji.

Box loom

Od późniejszego tape loom rożni się tym, że oba końce osnowy nawinięte są na wały – tak samo jak w pełnowymiarowych krosnach poziomych. Jest dużo wygodniejsze w transporcie niż post loom i można na przykład pójść tkać w ogrodzie.

Minusem takiego rozwiązania jest stosunkowo krótka przestrzeń robocza. Utrudnia to też, jeśli wręcz nie uniemożliwia, tkanie „jednokierunkowych” wzorów na tabliczkach (takich, w których nici osnowy nie rozkręcają się samoistnie w trakcie tkania wzoru). Problemu tego nie ma oczywiście przy tapestrii, półnicielnicy czy wciąż wątpliwym bardku.

  • 1450-1475  Arachna i Minerwa, The Epistle of Othea (KB 74 G 27, fol. 59v),  National Library of the Netherlands
  • ok 1500  The Noble pastorale, gobelin,  Flandria – w zbiorach Musée du Louvre
  • 1544 Georg Pencz, Tactus (Arachna?), Britsh Museum

Istnieją także wersje otwarte – bez ścianek bocznych, ale to już obiekty etnograficzne

Cradle loom

Jest to norweska odmiana box loom. Różni się rozmieszczeniem wałów i charakterystyczną pochyłością ścianek, przez co podobne jest do kołyski (craddle). Niestety znalazłam tylko współczesne egzemplarze

…Co oczywiście nie przeszkadzało mi w zamówieniu sobie takiego cudeńka:

Craddle loom by Włodzimierz Kuśmierowski | nigdziekolwiek.com

Zrobił je dla mnie Włodek Kuśmierowski (tak samo jak wspomniane wyżej post loom z Osebergu). Używam go już dłuższą chwilę i muszę przyznać, że w zestawieni z bardkiem sprawdza się świetnie.

To nie wszystko?

Cowgirl in the meadow, Carl Larsson 1906
Cowgirl in the meadow, Carl Larsson 1906

Tu mamy przykład bow loom, czy jak kto woli krosna łukowego. Niektórzy zapaleńcy mogą kojarzyć ten model z ilustracją, pochodzi ona z książki Vorgotische Miniaturen die Ersten Jahrhunderte Deutscher Malerei, Hanns Swarzenski,  Karl Robert Langewische Verlag, 1931.

Technikę tkania na takim urządzeniu znano zarówno za kanadyjskim kołem podbiegunowym, jak i wśród Wampanoagów (tereny Nowej Anglii).

Wyjątkowo mobilna wersja :)

Na koniec zagadka
trafiłam na taką ilustrację:

Maria am webstuhl| bildindex.de

…i w głowę zachodzę na czym ta dama pracuje. Wygląda troszkę jak szwedzkie krosno do taśm z podnóżkami – coś podobnego już widziałam tu, ale czym to jest naprawdę?

Zobacz też...

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *